Foto Headerfoto: © Marcelle Davidse

De Vlaams-Nederlandse Scheldedelta is een uniek deltagebied. De wisselwerking tussen de ontstaansgeschiedenis, de rijke cultuurhistorie en het voortdurende gevecht tussen mens en water is overal tastbaar. In combinatie met economische activiteiten, zoals in de havens van Antwerpen en North Sea Port en de landbouw, is het ook een van de meest kwetsbare gebieden voor de klimaatverandering. Een belangrijk gebied voor het Deltaprogramma, maar ook met al de ingrediënten om het Unesco Global Geopark-keurmerk te krijgen.

De Unesco Global Geopark-status is bedoeld voor gebieden van internationale betekenis waar geologie, landschapsgeschiedenis en cultuurhistorie de identiteit bepalen en richting geven aan duurzame ontwikkeling. De provincies Zeeland, Noord-Brabant, Oost-Vlaanderen en Antwerpen werken met ruim 100 partners hard aan een bidbook, dat eind 2021 klaar moet zijn.

Foto van de kerktoren Plompe Toren (rechts), bij een dijk (midden) en de Oosterschelde (links).
De Plompe Toren is het enige overblijfsel van het verdronken dorp Koudekerke en staat symbool voor de strijd tussen mens en water. Foto: © Marcelle Davidse

Bewustwording van klimaatrobuustheid

Klimaatveranderingen, zeespiegelschommelingen en menselijk handelen zijn bepalend voor het Scheldegebied. Beleidsmatig wordt er via het Deltaprogramma gewerkt aan de klimaatrobuustheid van het gebied. Een breed maatschappelijk draagvlak onder de bevolking (anderhalf miljoen mensen) voor de uitvoering van regionale en lokale klimaatadaptatiestrategieën kan daarbij helpen. Daarvoor is bewustwording van klimaat- en zeespiegelveranderingen van groot belang. Dat is de kern van Geopark Schelde Delta, vertelt projectmanager Daniëlle Slock: ‘Via educatie, toerisme en recreatie maken we, samen met onze partners, de bevolking bewust van (de gevolgen van) klimaatverandering. Dat biedt mooie kansen om  kennis, ambities en activiteiten vanuit het Deltaprogramma bij een groot publiek onder de aandacht te brengen. Bewustwording en draagvlak creëren draagt bij aan een klimaatadaptief leven mét het water in plaats van strijd tegen het water.’

Climate Living Lab

Slock: ‘Bekijk de Schelde Delta als een gebied dat al meer dan 2000 jaar een Climate Living Lab is, waar de mens strijdt tegen en leeft met het water, zichzelf aanpast en het landschap probeert aan te passen, met onder meer dijkbouw, overstromingen, verdronken dorpen, landverlies en nieuw land. De Deltawerken en het Vlaamse Sigmaplan vormen het voorlopige sluitstuk. Maar er zijn nieuwe plannen nodig voor een klimaatbestendige toekomst, zoals nieuwe concepten van zeeweringen, en om uitdagingen rond verzilting en zoetwatervoorziening aan te kunnen.’

Kapelse Moer Zeeland
De Kapelse Moer is een oud hoogveengebied dat door ontwatering, weggraven van veen onder NAP kwam te liggen en kwetsbaar werd voor uitdroging, bodemdaling en zeespiegelstijgingen. Foto: © Marcelle Davidse
Moerspuische Watergang Zeeland
De Moerspuische Watergang ontstond in de Tachtigjarige Oorlog door inundatie. De kreek is voor Zeeland een belangrijke zoetwaterbron. Foto: © Marcelle Davidse

Om deze nieuwe plannen vorm te geven, is een blik op het verleden erg belangrijk. Dit omdat het ons wat leert, aldus Slock: ‘Het ooit geïnundeerde Verdronken Land van Saeftinghe hoort nu tot de hoogste gebieden van Zeeland. Hoe vertaal je dit opslibbingsproces naar het klimaatrobuust maken van gebieden en hoe breng je dat onder de aandacht bij mensen, zodat ze niet alleen (de historie van) dit gebied, maar ook de klimaatopgave beter begrijpen en weten wat ze daar zelf in kunnen betekenen? Vanuit het verleden zien we de enorme veerkracht van de mensen. Dat werkt inspirerend. Je koffers pakken om naar het oosten te verhuizen kan altijd nog. Vooral blijven kijken wat wel en niet kan. Dat past in de traditie van het gebied.’

Over grenzen heen

‘De UNESCO Geopark-status is daarnaast een kans om groter, grensoverschrijdend en anders te denken,’ sluit Slock af. ‘Klimaatverandering en natuurlijke gebiedsontwikkeling stoppen immers niet bij de grens. Samen die verhalen vertellen, het gebied laten zien en van elkaar leren is al een enorme verrijking. Via allerlei activiteiten, zoals online sessies, betrekken we ons partnernetwerk nauw. We hopen ook andere regio’s te inspireren en steeds meer kennis uit te gaan wisselen.’

Infographic van de ontwikkeling van het gebied van de Oosterschelde. Van boven naar beneden: Vroeg Oligoceen (33,9-28,1 miljoen jaar geleden): zeeniveau +40 meter, ondiepe zee met haaien; Laat Pleniglaciaal (18.000-14.700 BP): zeeniveau -90 meter, verwilderde rivier, windafzetting en toendravegetatie; Jonge Dryas (12.700-10.200 BP): zeeniveau -70 meter, verwilderde rivier, windafzetting met duinen; Vroeg Subboreal (4700 BP): zeeniveau -2,5 meter, getijdegebied met schorren/slikken en veengebied; Laat Subboreal (3450-2950 BP): zeeniveau - 2 meter, Schelde als smalle rivier, veenmoeras; Huidige situatie: zeeniveau + 0 meter, estuarium, ingepolderd land met dijken.
Landschapsreconstructies van het gebied rond de Oosterschelde. Infographic: © Geopark Schelde Delta