Het IJsselmeergebied is het belangrijkste zoetwaterreservoir voor bijna een derde van Nederland. In 2018 werd het nieuwe Peilbesluit IJsselmeer ingevoerd om de kans op watertekorten tijdens droogtes te verminderen. Wat zijn de effecten tot nu toe? Bauke de Witte (Rijkswaterstaat), Dity Langendijk (waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD)) en Leo de Vree (provincie Drenthe), vertellen er meer over.

Portretfoto Bauke de Witte
Bauke de Witte, coördinator waterbeheer IJsselmeergebied Rijkswaterstaat

Het waterpeil in het IJsselmeer, Markermeer en IJmeer fluctueert in de zomer tussen NAP -0,10 m en NAP -0,30 m, in plaats van een vast peil van NAP -0,20 m. ‘Hierdoor is er circa 400 miljard liter extra water beschikbaar en zijn we in staat om de watervraag vanuit de omliggende regio’s beter te bedienen dan in het verleden’, vertelt Bauke de Witte, coördinator waterbeheer van het IJsselmeergebied. ‘Daarnaast is een eerste stap gezet om in te spelen op effecten op het peil als gevolg van klimaatverandering, zoals extreme droogte.’ Het winterpeil in de meren verandert niet en blijft in ieder geval tot 2050 gelijk.

Portretfoto Dity Langendijk
Dity Langendijk, beleidsadviseur waterschap Drents Overijsselse Delta

IJsselmeerwater reikt ver

Een van de regio’s die profijt heeft van het nieuwe peilbeheer is de provincie Drenthe. Leo De Vree, beleidsmedewerker water, bodem en milieu van de provincie Drenthe: ‘Het water uit het IJsselmeer komt via twee routes Drenthe binnen. De belangrijkste route loopt via het Meppelerdiep. Tot aan de Meppelerdiepsluis heeft het water van het IJsselmeer een open verbinding. Via 16 gemalen ten oosten en noorden van Meppel pompen verschillende waterschappen vervolgens het water op. Zo voorzien we het zuiden en zuidoosten van Drenthe van water.’ De tweede route loopt via Friesland en Groningen richting Assen en voorziet het noordelijke deel van de provincie van water. ‘Ik denk dat weinig mensen doorhebben dat het water van het IJsselmeergebied zo ver reikt’, vertelt Dity Langendijk beleidsadviseur bij WDOD. ‘Wij voeren het water vanuit Meppel door naar andere waterschappen zoals Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s. Een goede samenwerking tussen de waterschappen is dus van groot belang.’

Die samenwerking komt tot stand in de IJsselmeergroep. Hierin richten betrokken partijen als Rijkswaterstaat en waterschappen zich op het beleid en de toekomst van het watersysteem. Langendijk: ‘Ik zie dat we elkaar hier steeds opzoeken en samenwerken om een goedwerkend watersysteem te hebben en te houden.’

Portretfoto Leo de Vree
Leo de Vree, beleidsmedewerker water, bodem en milieu provincie Drenthe.

Groeiende gewassen

Het extra water was ook in Drenthe vooral in de extreem droge zomermaanden van de afgelopen jaren zeer welkom. ‘De landbouw in onze provincie liep voor het invoeren van het peilbesluit door de droogte forse schade op’, vertelt Leo de Vree van provincie Drenthe. ‘Opbrengsten zijn op veel plekken gereduceerd en de natuur heeft last van verdroging gehad.’ Het nieuwe zomerpeil biedt in deze periodes uitkomst. De Vree: ‘Het betekent dat we langer en meer water uit het IJsselmeer kunnen halen. Het afgelopen jaar hebben we dan ook geen watertekort gehad.' Volgens De Witte plukken we daar ook in de winter de vruchten van: ‘In de polder groeien de aardappelen, wortelen en uien weer volop. Dat betekent voor ons hutspot op het menu in de winter.’

Waterafvoer

Voor de aanvoer van water biedt het peilbesluit voordelen, maar WDOD ziet wel uitdagingen voor de waterafvoer. ‘Het peilbesluit heeft het fantastische voordeel dat je meer waterbuffer hebt’, vertelt Langendijk. ‘Maar het heeft ook een klein nadeel, namelijk dat de afvoercapaciteit iets afneemt.’ WDOD voert bij hoogwater water af via bijvoorbeeld het gemaal Zedemuden in de rivier het Zwarte water. ‘Hoe hoger het peil in het IJsselmeer is, hoe meer je moet opvoeren. Je afvoer capaciteit kan hierdoor afnemen. Buitendijkse gebieden, bijvoorbeeld langs de rivier de Reest, kunnen zo wat vaker vernatten. Dit weegt niet op tegen alle voordelen, maar we hebben er wel aandacht voor gevraagd. Bij een ander waterschap is bijvoorbeeld een kunstwerk geplaatst om deze negatieve effecten te compenseren.’

Foto van gemaal Zedemuden
Gemaal Zedemuden

Bijsturen en evalueren

De eerste resultaten van het Peilbesluit zijn veelbelovend. De komende vijf jaar worden de effecten gemonitord voor de evaluatie, zodat er een goed beeld te schetsen is over de ontwikkelingen. Extreem weer wordt eerder regel dan uitzondering. Dat vraagt in de toekomst mogelijk om bijsturing in het peilbeheer. ‘Wanneer we structureel droge periodes in de zomer blijven houden en die periodes ook langer worden, neemt de vraag naar water alleen maar toe. Daar zullen we zeker op moeten anticiperen’, stelt De Vree. Daarnaast worden ook de effecten van het peilbesluit voor de natuur, bijvoorbeeld voor watervogels of de groei van riet langs de oevers gemonitord. Maar ook eventuele vernatting van bepaalde gebieden door een hoger peil wordt in de gaten gehouden. Langendijk: ‘Een goede waterbuffer en tegelijkertijd goede veiligheid voor de regio, daar doen we het uiteindelijk voor.’