Duurzame gebiedsontwikkeling op De Staart (Dordrecht) combineren met de ontwikkeling van de Staart als schuillocatie. Kan dat? Dit wordt sinds 2019 onderzocht door de gemeente Dordrecht, Rijkswaterstaat en de Internationale Architectuur Biennale Rotterdam (IABR).

De Staart en het nationaal Deltaprogramma

  • De voorkeursstrategie Rijnmond-Drechtsteden richt zich naast waterveiligheid en zoetwater ook op het beperken van de gevolgen van overstromingen door de ruimtelijke inrichting en crisisbeheersing) (6.3.1.)
  • Onderzoek naar De Staart is een van de nieuwe agendapunten uit de herijkte voorkeursstrategie Rijnmond-Drechtsteden (6.3.4)
  • In de deltabeslissing Rijn-Maasdelta is na de herijking zowel een afsluitbare open (Maeslantkering) als gesloten kering (Plan Sluizen) een optie (6.3.1 en 6.3.2)

Dordrecht wapent zich tegen toekomstige overstromingen door het ontwikkelen van een innovatieve meerlaagsveiligheidstrategie (dijken (laag 1), ruimtelijke maatregelen (laag 2) en crisismanagement (laag 3)). Deze strategie leidde tot een Waterveiligheidsplan. In het uitzonderlijke scenario dat dijken doorbreken en de stad overstroomt, luidt het huidige advies in dit plan om naar zolder te vluchten als het niet lukt om de stad te verlaten.

Ambitie stadsdeel De Staart

Mogelijk is evacuatie naar het buitendijkse en hoger gelegen stadsdeel De Staart echter een beter en veiliger alternatief. De laatste jaren zijn de ontwikkelingen in dit gebied beperkt geweest, met name door de milieuproblematiek bij chemische industrie. De opgave voor Dordrecht om 10.000 nieuwe woningen te bouwen, biedt kansen om de noodzakelijke duurzame gebiedsontwikkeling op De Staart te combineren met de noodzaak voor een (tijdelijke) zelfvoorzienende schuillocatie.

Om dit vraagstuk te verkennen hebben de gemeente Dordrecht en de IABR het IABR–Atelier Dordrecht opgezet, geleid door architect, Dordtenaar en oud-inwoner van De Staart, Adriaan Geuze (West 8). Uit dit onderzoek worden de randvoorwaarden voor De Staart als waterrobuuste schuillocatie duidelijk. De ontwerpvraagstukken worden integraal benaderd en waterveiligheid functioneert als startpunt en hefboom voor de andere opgaves, zoals energietransitie, biodiversiteit en mobiliteit. Deze integrale benadering vergroot de uitvoerbaarheid van de oplossingen sterk. In het tweede kwartaal van 2021 moeten de definitieve resultaten van het onderzoek bekend zijn. 

Foto van schilderij van de Ark van Noach van Simon de Myle.
Het hogergelegen Dordrecht was tijdens de Sint Elizabethsvloed voor bewoners van omliggende dorpen een veilig toevluchtsoord. Dit inspireerde Simon de Myle wellicht tot zijn schilderij "The Noah's Ark on Mount Ararat", waarin de Ark van Noach het veilige Dordrecht zou symboliseren.

Interessante tussentijdse resultaten

Het IABR–Atelier levert interessante resultaten op. Zo wordt er gekeken naar hoe het huidige industriële gebied geherstructureerd kan worden naar een woon-werk mix. Dit biedt kansen voor nieuwe economische activiteiten, waarbij tegelijkertijd wordt nagedacht over het inrichten van dit gebied als grootschalige schuillocatie in geval van nood, door de gebouwen te ontwerpen voor flexibel gebruik.

Artist impression ontwikkeling van De Staart
Impressie van woningontwikkeling De Staart, gemaakt voor het IABR-atelier. Impressie: © West 8

Een ander voorbeeld is het onderzoek naar mobiliteit, dat zowel de woningbouw als de evacuatievraag betreft. Principes rond het beloopbaar maken van de afstand tussen woon, werk, winkel en openbaar vervoer zijn namelijk ook relevant voor geschikte evacuatieroutes. Hoe komen mensen zo snel mogelijk op De Staart, zonder dat het verkeer in de stad overal vastloopt? Betere verbindingen tussen de Staart en de stad zijn onmisbaar bij een evacuatie én noodzakelijk voor nieuwe stedelijke ontwikkeling.  

Tegelijkertijd worden de al aanwezige kwaliteiten van het gebied extra benadrukt. De Staart ligt langs het Wantij. Door de woningen meer met het water te verbinden en recreatiemogelijkheden bij het water te creëren, wordt de kwaliteit van dit gebied verhoogd. Hiermee kunnen ook andere klimaateffecten aangepakt worden, zoals hittestress en wateroverlast. Zo ontstaat een robuust systeem, dat de klimaatbestendigheid en aantrekkelijkheid van De Staart en omliggende gebieden vergroot.

Artist impression verhoogd fietspad De Staart
Impressie van een verhoogd fietspad, gemaak voor het IABR-atelier. Impressie: © West 8

Anticiperen op toekomstige ontwikkelingen

In het verlengde van het IABR-onderzoek bogen experts zich binnen het Interreg-project Cluster for Cloud to Coast Climate Change Adaptation (C5a) in workshops over langetermijnontwikkelingen rond De Staart, zoals de invloed van zeespiegelstijging en systeemingrepen op de lange termijn, zoals het afsluiten van de Rijnmond (herijkte deltabeslissing Rijn-Maasdelta). Uit deze workshops kwam duidelijk naar voren dat het belangrijk is om hierop te anticiperen. Bij een snel stijgende zeespiegel blijft De Staart aantrekkelijk als woon/werklocatie, zolang er nu alvast rekening mee wordt gehouden in lokale bouwregelgeving. Bij een open verbinding met zee wordt het belang van De Staart als schuillocatie op termijn alleen maar groter. Maar bij de overstap naar een gesloten systeem, neemt dit belang af. Toch is het ook in dit scenario een geen-spijt-maatregel, omdat De Staart nog steeds ingezet kan worden om het herstel van het eiland na een overstroming sneller en efficiënter uit te voeren.