Voor het eerst digitaal en dat schrok de deltacommunity allerminst af. Want voor het elfde nationaal Deltacongres 2020 logden, op donderdagmiddag 12 november, ruim 1900 mensen in. Op een paar technische problemen na verliep het digitale congres soepel. Vanaf 10.00 uur ging de alternatieve Deltaparade open. Het overzicht van betrokken Deltaprogramma-partners trok al snel honderden bezoekers. Klokslag 12.30 uur startte het plenaire programma, dit jaar in de vorm van een online tv-uitzending ‘De Delta Draait Door’. Presentator Rens de Jong ging, in een professioneel en coronaproof ingerichte studio, in gesprek met gasten. Deltacommissaris Peter Glas was tafelheer.

Peter Glas opende de uitzending met een uitspraak van watergezant Henk Ovink: “Hij zegt dat watermanagement de slimste manier is om de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties te behalen. Met andere woorden: als je water goed regelt, volgt de rest vanzelf.” De deltacommissaris benoemde de grote opgave waar Nederland de komende jaren aan werkt: het versterken van één kilometer dijk per week, in de komende dertig jaar. “We werken hard aan drie opgaven: waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid en klimaatbestendigheid.”

Terugkijken & links uit de chat

  • De plenaire opening, de parallelsessies en een groot aantal andere tijdens het congres vertoonde video's zijn terug te kijken via deze YouTube-playlist.
  • In de chat van de sessies zijn veel links gedeeld naar websites en publicaties. Een zo compleet mogelijk overzicht is hier te vinden.

Oude gewoonten op de schop

NOS-weerman en klimatoloog, Peter Kuipers Munneke, benadrukte dat de weersextremen toenemen. “Watermanagement moet zo flexibel zijn dat het die extremen aankan.” Volgens de weerman moeten oude gewoonten wellicht op de schop. “Droogte is een probleem. Het onbeperkt grondwater oppompen en gebruiken door de landbouw, dat moet je tegen het licht houden.” Mitigatie - het voorkómen van klimaatverandering - vindt hij de beste manier van adaptatie (aanpassing). “We hebben eigenlijk ook een deltacommissaris mitigatie nodig.” Peter Glas reageerde positief op dat idee: “De aanpak van het nationaal Deltaprogramma - consequent vooruitkijken, samen maatregelen bedenken en uitvoeren - past ook heel goed bij mitigatie. Als we de opwarming van de aarde geen halt toeroepen is het dweilen met de kraan open.”

Behoefte aan een doel

Presentator Rens de Jong vroeg zijn tafelgasten, naast Kuipers Munnike ook Ingrid Thijssen (voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW), Annemieke Nijhof (algemeen directeur Deltares) en Jeroen Haan (dijkgraaf Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden en lid van de stuurgroep Deltaprogramma Zoetwater) of de overheid meer kaders moet geven voor het aanpakken van klimaatverandering. Kuipers Munnike vindt van wel en ook Ingrid Thijssen is voorstander van duidelijke regels. “Het bedrijfsleven heeft behoefte aan een doel, waaraan iedereen een steentje bijdraagt. Ook de overheid. Bij een gat in de dijk is dat doel makkelijk aan te geven, bij klimaatverandering is dat lastiger.”

Panorama Nederland

Volgens Jeroen Haan is het vasthouden van water van groot belang. “Op jaarbasis hebben we in Nederland genoeg water, maar niet op de goede plek. We moeten keuzes maken; je kunt niet iedere watervraag bedienen.” Het bedrijfsleven is zich daarvan bewust, zei VNO-NCW-voorzitter Thijssen. “Alle bedrijven zijn bezig met duurzame bedrijfsvoering en spaarzaam omgaan met water is daar onderdeel van.” Ook in de agrarische sector zijn volop ontwikkelingen, zoals het infiltreren van water in veenbodems. Haan: “Daarmee creëren ze een waterbuffer voor droge tijden en ze voorkomen bodemdaling.” De dijkgraaf pleit voor samenwerking. Hij noemde als voorbeeld Panorama Nederland, een optimistisch toekomstbeeld dat is geschetst door het College van Rijksadviseurs: “Denk gezamenlijk na over welk land we kunnen bouwen. Er zijn genoeg mogelijkheden om hier mooi te wonen en te werken, daar kunnen we allemaal aan bijdragen.”

Lange termijn, of nu handelen?

Annemieke Nijhof van Deltares zag als grootste zorg het efficiënt omgaan met tijd en ruimte. “Er is een grote kans dat klimaatverandering sneller gaat dan we denken, en vooral ook sneller dan we dóen”, zei ze. “Onze kracht is dat we alles zorgvuldig willen doen, maar het nadeel is dat grote veranderingen dan veel tijd kosten. Het is tijd dat we gaan nadenken over concrete oplossingen.” Deltacommissaris Glas bracht de ‘wat-als’ vraag naar voren: wat als we de opwarming niet kunnen beperken en de zeespiegel de komende eeuw met 3 tot 4 meter stijgt, in plaats van 1 tot 2 meter? “Dat is bij uitstek een langetermijnvraag, maar daar denken we nu met de herijking al over na.”

Combinatie hard en zacht

Dijkgraaf Haan: “Juist dit is het moment om de overstap te maken naar een nieuwe, groene economie.” Deltares-directeur Nijhof meende dat het Nederlandse bedrijfsleven daarbij een meer feminiene aanpak zou moeten kiezen. “Masculien is dat je alles in het leven als een gevecht ziet dat je moet winnen, omdat je anders verliest”, legde ze uit. “Feminien is samenwerken en kijken of je allebei kunt winnen. De kunst is dat we daar in de toekomst een zinvolle combinatie van maken.”
De groenblauwe visiekaart van ‘Nederland in 2120’, gemaakt door Wageningen UR, is daarvan een mooi voorbeeld. Het bedrijfsleven is daar enthousiast over, aldus Thijssen van VNO-NCW. Evenals burgers, merkte Nijhof op: “Iedereen begrijpt het belang. De droogte van de afgelopen jaren heeft de problematiek tot achter de voordeur gebracht.”

Samenwerking

Jan Hendrik Dronkers, Secretaris-Generaal van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, toonde zich trots op de Nederlandse overheden, die steeds beter samenwerken met elkaar en met bedrijven, instellingen en burgers. “Het is een hele community die gezamenlijk de schouders eronder zet.”
De sprekers noemden de Climate Adaptation Summit 2021, die op 25 januari online plaatsvindt, als mooi middel om ook de internationale samenwerking te versterken. “Dertig procent van onze projecten is internationaal”, zei Nijhof, “niet alleen omdat we kennis willen brengen, maar ook omdat wij elders heel veel kunnen leren. Neem bijvoorbeeld Jakarta, dat al decennialang ervaring heeft met bodemdaling. En al die gebieden in de wereld die al heel lang met droogte worstelen.”

Prioriteiten

Tot slot benoemden de sprekers wat in hun ogen prioriteiten zijn. Deltacommissaris Glas: “Vorig jaar lanceerden wij het motto: ‘nuchter, alert en voorbereid’. Dat geldt nu natuurlijk nog steeds.” SG Dronkers noemde het zoeken naar de samenhang tussen verschillende uitdagingen. “Grondwater, en governance rond grondwater”, zei hij, “plus de erosie in het riviersysteem en de beschikbaarheid van zoetwater. En op korte termijn blijft de versterking van de dijken heel belangrijk.”
Thijssen: “Het logge apparaat van de vergunningsverlening is een van de grote vertragende factoren als het gaat om het realiseren van infrastructurele werken. Daar moet een oplossing voor komen.” Dronkers antwoordde dat daarin een slag gemaakt wordt met de komst van de Omgevingswet. “Maar er is ook bestuurlijke kracht nodig”, zei hij, “en we moeten durven kiezen. Tempo is daarbij heel belangrijk.”

Intentieverklaring IRM

Presentator Rens de Jong keerde zich nog één keer tot SG Jan Hendrik Dronkers. "De minister is vorig jaar het programma Integraal Riviermanagement gestart, waarin Rijk en regio samenwerken aan een vitaal, veilig en aantrekkelijk Maas- en Rijngebied. U heeft een intentieverklaring bij zich, waarop de handtekeningen staan van de samenwerkende partijen. Daar willen we toch een speciaal moment van maken. Mag ik u uitnodigen op deze blauwe knop te drukken? Daarmee start een film, die in alle schoonheid toont wat integraal riviermanagement inhoudt en waarvoor we het doen.” Die uitnodiging nam de secretaris-generaal van het ministerie van IenW graag aan.

Maak het verschil

Gedurende de uitzending stuurden kijkers massaal vragen in via de chat. Rens de Jong pikte er enkele uit, waaronder deze vraag van onze nationale jeugddijkgraaf Judith Meurs. "Stel ik leef nog in 2100”, vroeg Judith, "dan ben ik 97 jaar oud. Moet ik dan met mijn rollator door het water banjeren in Rotterdam en heb ik een watertank op mijn dak? Hoe ziet Nederland er dan uit?"
“In 2050 ziet Nederland er echt al anders uit: groener, en met meer water”, besloot deltacommissaris Glas. “Als ik de jongeren van vandaag één advies mag meegeven, dan is dat: kies een studie die het verschil kan maken voor onze planeet.”